Татар ир-ат исемнәре (Татарские мужские имена) — Җ

ТАТАР ИР-АТ ИСЕМНӘРЕ
Татарча язылышы, кайсы тел сүзе булуы Исемнең мәгънәсе, нәрсә аңлатуы Русча язылышы
Җ
ҖАББАР (г.) к. Җәббар. ДЖАББАР
ҖАВАН (ф.) Яшь, үсмер. ДЖАВАН
ҖАВАНШИР (ф.) Яшь арыслан. ДЖАВАНШИР
ҖАВИД (ф.) Мәңге, мәңгелек; үлемсез. Д. в.: Җәвид. ДЖАВИД
ҖАЕКБАЙ (бор. төр.-т.; топ.) Җаек (Урал елгасының элекке исеме) + бай (к.). Бу исем мариларга да кергән. ДЖАЕКБАЙ
ҖАЗИБ (г.) Үзенә тартучы; сөйкемле, сокландыра торган. ДЖАЗИБ
ҖАИЗ (г.) Дөрес, яраклы. ДЖАИЗ
ҖАЙГИР (ф.) Җирләшкән, урнашкан, утрак. ДЖАЙГИР
ҖАМАЛ (г.) Йөз матурлыгы, гүзәллек, күркәмлек; камиллек. Исем компоненты. ДЖАМАЛ
ҖАМАЛЕТДИН (г.) Дин камиллеге. Д. в.: Җамалый, Җамали, Җамай, Ямай, Ямаш, Ямал, Ямакай, Ямак, Ямук. ДЖАМАЛЕТДИН
ҖАМИ (г.) Тулы камил. ДЖАМИ
Җан (ф.) 1. Җан, рух. 2. Җан кебек якын, кадерле. Исем компоненты. Джан
ҖАНАЙДАР (ф.-төр.-т.) Җан (к.) + Айдар (к.). Җан кебек (кадерле) Айдар. ДЖАНАЙДАР
ҖАНАК (ф.-төр.-т.) Җаны ак (пакь; чиста). Төрдәше: Янак. ДЖАНАК
ҖАНБАЙ (ф.-төр.-т.) Янбай (к.). Чаг.: Байҗан. ДЖАНБАЙ
ҖАНБАК (ф.-төр.-т.) Җан бак, ягъни бала ту. Синонимы: Җанкара. ДЖАНБАК
ҖАНБАТЫР (ф.) Җан (к.) + батыр. Чаг.: Батырҗан. ДЖАНБАТЫР
ҖАНБӘК ~ ҖАНИБӘК (ф.-төр.-т.) Җани (җандай кадерле) бәк. Чаг.: Бикҗан, Биҗан. ДЖАНБЕК ~ ДЖАНИБЕК
ҖАНГАЗИ (ф.-г.) Җан (к.) + Гази (к.). ДЖАНГАЗИ
ҖАНГАЛИ (ф.-г.) Җан (к.) + Гали (к.). Чаг.: Галиҗан, Янгали, Енали. ДЖАНГАЛИ
ҖАНГИЛДЕ ~ ҖАНКИЛДЕ (ф.-төр-т.) Җан килде, ягъни бала туды. ДЖАНГИЛЬДЕ ~ ДЖАНКИЛЬДЕ
ҖАНГИР (ф.) к. Җиһангир. ДЖАНГИР
ҖАНГОЛ (ф.-төр.-т.) Җан (к.) + гол (кол). ДЖАНГУЛ
ҖАНГӘРӘЙ (ф.-төр-т.) Җан (к.)+ Гәрәй (к.). ДЖАНГАРАЙ
ҖАНДУС (ф.) Җан дусы. ДЖАНДУС
ҖАНКАРА (ф.-төр.-т.) Җан кара (ту). Синонимы: Җанбак. ДЖАНКАРА
ҖАНКУШ (ф.-төр.; й. ис.) Җан куш, ягъни өстә. Чирләшкә булып туган ир балага сәламәтләнүен теләп кушылган. ДЖАНКУШ
ҖАНКУӘТ (ф.-г.) Җан (к.) + куәт. Җанга куәт бирүче (ир бала). ДЖАНКУАТ
ҖАНМОРАТ (ф.-г.) Җан (к.) + Морат (к.). ДЖАНМУРАТ
ҖАНМОРЗА (ф.-г.-ф.) Җан (к.) + Морза (к.). Чаг.: Морзаҗан. Төрдәше: Янморза. ДЖАНМУРЗА
ҖАНМӨХӘММӘТ (ф.-г.) Мөхәммәт җаны. Чаг.: Мөхәммәтҗан. ДЖАНМУХАММЕТ
ҖАННУР (ф.-г.) Җандай кадерле нур. Чаг.: Нурлыҗан, Нурҗан. ДЖАННУР
ҖАНСАБЫЙ (ф.-г.) Кечкенә җан иясе; җандай кадерле сабый. ДЖАНСАБЫЙ
ҖАНСАРЫ (ф.-төр.-т.; й. ис.) Җандай кадерле сары (сары чәчле ир бала). Янсаров, Янсарин фамилияләрендә сакланган. Ф. в.: Янсары. ДЖАНСАРЫ
ҖАНСОЛТАН (ф.-г.) Җан (к.) + Солтан (к.). ДЖАНСУЛТАН
ҖАНСУБАЙ (ф.; хәр.) Җан (к.) + Субай (к.). ДЖАНСУБАЙ
ҖАНСУГЫР (бор. төр.-т.; й. ис.) Җан керер, терелер, яшәр мәгънәсендә. Чирләшкә булып туган ир балаларга кушылган. ДЖАНСУГЫР
ҖАНСУФИ (ф.-г.) Җан кебек (кадерле) суфи (к.). ДЖАНСУФИ
ҖАНСӘЕТ (ф.-г.) Җан (к.) + Сәет (к.). Чаг.: Сәетҗан. Д. в.: Янсәет, Җансай, Янсәй (Янсәев). ДЖАНСАИТ
ҖАНТАЙМАС (ф.-төр.-т.; й. ис.) Җан таймас, ягъни тайпылмас. Озак яшәр ир бала мәгънәсендә. Синонимы: Коттаймас. ДЖАНТАЙМАС
ҖАНТАҺИР (ф.-г.) Җан (к.) + Таһир (к.). Таза, саф, пакь җан. Чаг.: Таһирҗан. ДЖАНТАГИР
ҖАНТИМЕР (ф.-төр.-т.; й. ис.) Җан (к.)+ Тимер (к.). Бала тимер кебек таза-нык булсын дип теләп кушылган. Чаг.: Тимерҗан. Төрдәше: Янтимер. Синонимы: Үзтимер. ДЖАНТИМЕР
ҖАНТИРӘК (ф.-төр.-т.; й. ис.). Җан (к.) + Тирәк (к.). ДЖАНТИРЯК
ҖАНТУГАН (ф.-төр.-т.) Җан туган; бала туган. ДЖАНТУГАН
ҖАНТҮРӘ (ф.-төр.-т.) к. Янтүрә. ДЖАНТЮРА
ҖАНУРАЗ (ф.-төр.-т.) Җан (к.)+Ураз (к.). Чаг.: Уразҗан. Җануразов (Януразов) фамилиясендә сакланган. ДЖАНУРАЗ
ҖАНФАК ~ ҖАНПАКЬ (ф.) Пакь җан. ДЖАНФАК ~ ДЖАНПАК
ҖАНФИРАК (ф.-г.; й. ис.) Җанның аерылуы. Туганда (бала тапканда) әнисе үлгән ир яки кыз балага кушылган исем. Ф. в.: Янфирак. ДЖАНФИРАК
ҖАНШӘЕХ (ф.-г.) Җан (к.) + Шәех (к.). Чаг.: Шәехҗан. Д. в.: Яншәех, Яншик, Яншык. ДЖАНШЕЙХ
ҖАНЫЙ (ф.-т.) Җан кебек кадерле. ДЖАНИ
ҖАНЫШ (төр.-т.) Җан дусты, ише. ДЖАНЫШ
ҖАНЪЯР (ф.) Җан дус, бик якын дус. ДЖАНЪЯР
ҖАНӘХМӘТ (ф.-г.) Җан (к.) + Әхмәт (к.). Чаг.: Әхмәтҗан. ДЖАНАХМЕТ
ҖАҺИТ (г.) Тырыш, иҗтиһад итүче, булдыклы. ДЖАХИТ
ҖИДЕГӘН (бор. төр.-т.; й. ис.) Җидегән йолдыз. ДЖИДЕГАН
ҖИДЕХАН (бор. твр.-т.; й. ис.) Бик борынгы заманнарда, җиде саны түшәм сан (иң зур сан) вакытта, ир бала озын гомерле булсын дигән теләктән чыгып кушылган. Чаг.: Сигезәк, Тугыз, Тугызай, Туксанбай. ДЖИДЕХАН
ҖИЛВӘГӘР (г.-ф.) Балкучы, нур чәчеп торучы. ДЖИЛЬВАГАР
ҖИЛГЕНДЕ ~ ҖИЛКЕНДЕ (бор. төр.-т.) Җилкенде, омтылды, алга ыргылды. Төрдәше: Җилкен. ДЖИЛЬГЕНДЕ ~ ДЖИЛЬКЕНДЕ
ҖИЛДӘР (төр.-т.) Җилле, җитез. ДЖИЛЬДАР
ҖИЛКЕНБАЙ (төр.-т.) Җилкен бай; җитез ир бала. ДЖИЛЬКЕНБАЙ
ҖИЯДӘТ (г.) Үтә яхшылык, сафлык. Д. в.: Зиядәт, Зиядук. ДЖИЯДАТ
ҖИҺАН (ф.) Дөнья, галәм, җиһан. Исем компоненты. ДЖИГАН
ҖИҺАНБАЙ (ф.-төр.-т.) Җиһан (к.) + бай (к.). ДЖИГАНБАЙ
ҖИҺАНБИРДЕ (ф.-төр.-т.) Җиһан (к.)+ бирде. Дөнья бүләген бирде. ДЖИГАНБИРДЕ
ҖИҺАНГАЛИ (ф.-г.) Җиһан (к.) + Гали (к.). ДЖИГАНГАЛИ
ҖИҺАНГИЗ (ф.) Дөнья гиз. ДЖИГАНГИЗ
ҖИҺАНГИЛДЕ (ф.-төр.-т.) Дөнья бәһаседәй кадерле бала туды. ДЖИГАНГИЛЬДЕ
ҖИҺАНГИР (ф.) Дөньяны яулап алучы, буйсындыручы; дөнья хуҗасы. Д. в.: Җиангир, Җангир. ДЖИГАНГИР
ҖИҺАНГОЛ (ф.-төр.-т.) Җиһан (к.) + кол (к.). ДЖИГАНГУЛ
ҖИҺАНГӘРӘЙ (ф.-төр.-т.) Җиһан (к.) + Гәрәй (к.). Дөнья теләге. ДЖИГАНГАРАЙ
ҖИҺАНДАР (ф.) Дөнья башлыгы, дөньяны биләүче. ДЖИГАНДАР
ҖИҺАНЕТДИН (ф.-г.) Дин дөньясы. ДЖИГАНЕТДИН
ҖИҺАНМӨХӘММӘТ (т.-ф.-г.) Җиһан (к.) + Мөхәммәт (к.). Дөньяның мактаулысы, данлысы. ДЖИГАНМУХАММЕТ
ҖИҺАННУР (ф.-г.) Җиһан (к.) + Нур (к.). Чаг.: Нурҗиһан (х.-к. ис.). ДЖИГАННУР
ҖИҺАНЧУРА (ф.-төр.-т.) Җиһан (к.) + Чура (к.). Д. в.: Зианчура. ДЖИГАНЧУРА
ҖИҺАНША (ф.) Дөнья шаһы. Чаг.: Шаһиҗиһан. Д. в.: Җианша, Зианша, Зиганша, Чианша, Җыянша. ДЖИГАНША ~ ЗИГАНША
ҖОМАГОЛ (г.-төр.-т.) к. Йомагол. ДЖУМАГУЛ
ҖОФАР (төр.-т.; зоол.; бот.) 1. Кыйммәтле мех бирүче су җәнлеге. 2. Эссе якта үсә торган хуш исле үсемлек, шуның мае, мускус. 3. Хуш ис. Исем компоненты. ДЖУФАР
ҖӘББАР (г.) Зур көч-куәт иясе; кодрәтле (Аллаһының эпитетларыннан берсе). Д. в.: Яббар, Яппар, Заббар, Чаппар. ДЖАББАР
ҖӘВАД ~ ҖӘВАТ (г.) 1. Киң күңелле, юмарт (кеше). 2. Аргамак, чабышкы. 3. Мәңгелек. Төрдәше: Җәвит. ДЖАВАД ~ ДЖАВАТ
ҖӘВАН (ф.) к. Җаван. ДЖАВАН
ҖӘВАҺИР (г.; минер.) Асыл ташлар, җәүһәрләр (күп.); җәүһәрләр кебек. Д. в.: Җөвәһир. ДЖАВАГИР
ҖӘВИТ (г.) к. Җәвад. ДЖАВИТ
ҖӘГЪФӘР (г.) Инеш, чишмә, кизләү; кечкенә елгачык. Д. в.: Ягъфәр, Ягәфәр, Яфар. ДЖАГФАР
ҖӘДИХАН (ф.-төр.-т.; астр.; й. ис.) Иран ел хисабы буенча унынчы айда туган хан (к.). Татар-мишәрләрдә Җәдиханов фамилиясендә сакланган. ДЖАДИХАН
ҖӘДИР (г.) Ятышлы, лаек. ДЖАДИР
ҖӘДИТ (г.) Яңа, яңалык. ДЖАДИТ
ҖӘЗИЛ (г.) 1. Күп, мул; иркен, бай яшәүче. 2. Таза, нык. Д. в.: Язил. ДЖАЗИЛЬ
ҖӘЛИЛ (г.) Зур, олы, бөек; дәрәҗәле, хөрмәтле, мәртәбәле; шөһрәтле, данлыклы, атаклы. ДЖАЛИЛЬ
ҖӘЛӘЛ (г.) Бөеклек, олылык; дан, мәртәбә. Исем компоненты. ДЖАЛАЛЬ
ҖӘЛӘЛЕТДИН (г.) Диннең олылыгы, бөеклеге. Д. в.: Җәләй, Җәлки, Җәлкәй, Җәләш, Яләл, Яләй, Ялаш, Ялүк. ДЖАЛАЛЕТДИН
ҖӘЛӘЛИ (г.) Мәртәбәле, данлы. ДЖАЛАЛИ
ҖӘМГЫЙ (г.) Җыелган, тупланган. ДЖАМГЫЙ
ҖӘМГЫЙТДИН (г.) Диннең тупламы, җыелмасы. Д. в.: Җәмгый. ДЖАМГЫЙТДИН
ҖӘМИЛ (г.) Матур, чибәр, гүзәл, мәрхәмәтле. Ф. в.: Ямил. ДЖАМИЛЬ
ҖӘМИТ (г.) Нык, чыдам. ДЖАМИТ
ҖӘМИХАН (г.-төр.-т.) Җәмгыять ханы. ДЖАМИХАН
ҖӘМШИТ (бор. төр.-т.) Ялтырап, чаткылар чәчеп торучы Җәм. Бөек, акыллы. Җәмшит — «Шаһнамә» әсәрендәге легендар Иран падишаһының исеме һәм кушаматы. ДЖАМШИТ
ҖӘМЫЙГ (г.) Барча, барлык. ДЖАМИГ
ҖӘМӘК ~ ҖӘБӘК (бор. төр.-т.; этн.; геогр.) Борынгы төрки җәмәк ~ җәбәк ~ йәбәк («Борынгы төрки сүзлек»тә (jәbaqu) кабиләсе исеменнән килә торган исем булса кирәк. Т. М. Гарипов йәмәкләрне Казан татарларының Идел буена монгол явына кадәр килеп чыккан кыпчак бабалары дип саный. Җәмәк ~ Җәбәк исеме татар шәҗәрәләрендә һәм авыл атамаларында сакланган. Мәс., Татарстанның Арча районы Олы Мәңгәр авылындагы бер нәсел шәҗәрәсе Җәбәк исеме белән башланып китә (Җәбәк-> Әбәк-> Арслан -> Мөслим -> Әпсәләм -> Габдерәшит -> Г алиәсгар -> Г айнетдин -> Әхмәтҗан -> Марсель -> Алмаз). Атаклы татар мәгърифәтчесе Каюм Насыйриның нәсел шәҗәрәсендә Исламгача булган татар исемнәре Баеш, Аеш, Бәймәк, Сәрмәк, Дусай, Тимербулат арасында Җәмәк исеме дә урын ала. Татарстанның Минзәлә районында Җәмәк, Кама Тамагы районында Җәмәки дигән татар авыллары бар. ДЖАМАК ~ ЯМАК ~ ДЖАБАК
ҖӘНАН (г.) 1. Йөрәк, күңел. 2. Сөйгән кеше. ДЖАНАН
ҖӘСИМ (г.) Батыр, гайрәтле, кыю. ДЖАСИМ
ҖӘҮДӘТ (г.) 1. Өстенлек, һич кимчелексез булу. 2. Юмартлык, киң күңеллелек. ДЖАУДАТ
ҖҮРМӘЙ (төр.-т.; й. ис.) Камчы. Ир баланын җүрмә «камчы» шикелле көч-кодрәт иясе булуын теләү исеме. Юрмәев, Юрмаев фамилияләрендә сакланган. ДЖУРМАЙ