ЯЗМАЛАР
-
Фидакярләр чоры: Казанда милли мәгарифне торгызу
Татар теле дәүләт теле статусын алгач, 30 ел элек ул Казан мәктәпләрендә мәҗбүри фән булып кертелде. Шул ук чорда беренче милли гимназияләр ачылып, татар балаларына туган телендә белем алуның яңа мөмкинлекләре туды. Аннан соң дөнья үзгәрде, милли мәгариф системасы да җитди үзгәрешләр кичерде. Бүген Казанда татар теле ничек яши? Киләчәктә безне нинди перспективалар көтә? Бу хакта безгә Казан шәһәре мәгариф идарәсенең милли мәсьәләләр буенча баш белгече, 46 еллык хезмәт стажы иясе Рәйханә Әмин кызы Баһавиева сөйли. Әлеге көннәрдә ул үзенең 65 яшьлек юбилеен билгеләп үтә. Без аны чын күңелдән котлыйбыз һәм фикерләрен игътибарыгызга тәкъдим итәбез.
-
Әхлак нигезе балалар бакчасында салына
«Бала чакта алынган тәрбияне соңыннан бөтен дөнья халкы да үзгәртә алмас», – дигән мәгърифәтче Ризаэддин Фәхреддин. Белгечләр әйтүенчә, бала тәрбияләүдә иң җаваплы чор җиде яшькә кадәр. Телне өйрәнү, сәләтләрне үстерү өчен дә бу – иң кулай вакыт. Димәк, кеше тормышында иң мөһим булган, иң гүзәл сыйфатларны – әхлак нигезен – безне балалар бакчасында ук сала башларга тиешбез. Иң беренче эш гаиләдә башланса, тәрбиячеләр аны дәвам итә һәм тагын да үстерергә бурычлы. Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгы мәктәпкәчә белем бирү бүлеге җитәкчесенең төп киңәшчесе Чулпан Галәвиева белән нәкъ менә мәктәпкәчә тәрбия һәм шушы өлкәгә кагылышлы сораулар буенча сөйләштек.
-
Сукма, кояш!
Халык телендә «кояш сугу» дип аталган күренеш, чынлыкта, кеше организмының кояш нурлары тәэсирендә эсселәнеп, үзәк нерв системасына зыян килүне аңлата. Нәтиҗәдә организмда матдәләр алмашу процессы үзгәрә, кислород җитми башлый.
-
Хикмәтле велосипед
Берәүләр өчен ул – ял, икенчеләр өчен спорт һәм хәрәкәт, ә кемнәрдер аны сәяхәткә тугры дус итеп ала. Бу санда һәр заманда мәхәббәт казанган велосипед һәм аның файдасы турында сөйләрбез. Халык телендә аны яратып «сәпит» дип тә атыйлар.
-
Тукай эзләре буйлап: Арча, Кырлай, Кушлавыч
Урманында кып-кызыл кура җиләк тә җир җиләк; Күз ачып йомганчы, һичшиксез, җыярсың бер чиләк...
-
Алиш исемен горур йөртәбез
Татар телендә белем һәм милли тәрбия бирүче Казан шәһәре Совет районының 20 нче гимназиясе балалар бакчасы бинасында 2001 елда ачыла. Баксаң, 25 ел вакыт узып та киткән. Ә нинди уңышлар белән килде соң ул чирек гасырлык юбилеена? Менә шулар белән таныштыру, тарихка күз салу исәбем.
-
Сөйләшергә тел булсын
(Кыскартып бирелә, «Мәгариф», 1995, №6)
-
Елан агуы
Җәй кояшлы көннәр, җиләкле аланнар, мул җимешле бакчалар гына түгел. Бу ел фасылында һәркемне сагайтырлык нәрсәләр бар. Ул да булса – елан, талпан һәм тычкан. Белгечләр бу хайваннар аркылы йогарга мөмкин чирләр турында кисәтә.
-
Шоплифтинг ‒ кибет караклары
Шоплифтинг – кибеттән әйберне түләми алып чыгып китү, ягъни урлауны аңлата. 2024 елда бу терминга икенче бер тренд – «Уходем» дигәне дә өстәлде. Яшүсмерләр башлыча азык-төлек кибетеннән ризык яисә канцелярия товарларын урлый һәм бу гамәлләрен телефонга төшерә, шунда ук хокук бозулары турында видеоларын интернеттагы ябык төркемнәргә юллый. Бу санда угрылыкның яңа төре – шоплифтинг турында сөйләшәбез.
-
Дүрт маршрут – дүрт төркем өчен махсус программа
2026 елның 24 июнендә Татарстанның төрле районнарыннан килгән мәгариф хезмәткәре – методистлар, мәктәп һәм балалар бакчасы җитәкчеләре, татар теле һәм әдәбияты укытучылары, ассоциация вәкилләре – Арча җиренә милли мәгарифнең бүгенгесе һәм киләчәге турында фикер алышу, тәҗрибә уртаклашу өчен җыелды. Август конференциясе секция утырышының төп темасы – «Милли мәгариф: традицион кыйммәтләр һәм заманча технологияләр» – бүгенге көннең иң актуаль мәсьәләләренең берсенә багышланды.
-
Һәр бизәге – язмыш
Казан шәһәренең Кол Шәриф мәчетендә урнашкан Ислам мәдәнияте музеенда өр-яңа проектка алынганнар: татар намазлыкларын барлыйлар. Милли ядкәр генә түгел, гаилә тарихлары, язмышлар да барлана. Шул уңайдан музей белән берлектә журнал битләрендә яңа сәхифә ачып җибәрдек. Күргәзмәгә тупланган намазлыклар белән укучыларыбызны да таныштырып барачакбыз.
-
Авыл мәктәбендә укытучы белән укучы арасында мөнәсәбәтләр дә ихласрак
Чувашиядә урнашкан «Сәләт-Батыр» яшьләр иҗтимагый үзәгендә төрле фәннәрне татар телендә укытучы мөгаллимнәр өчен II Бөтенроссия «Татар теле – халкым теле» иҗади конкурс һәм семинары узды.
-
Чирәмдә – хоккей
Борынгы грекларда – керетизин, римлыларда – паганика, японнарда – кикки: чирәмдәге хоккейның атамалары күп, тарихы шактый бай, ә менә уен үзе күптән инде чирәмле стадионнарда бармый. Җәйге сәхифәбез футбол һәм хоккей элементларын үз эченә алган үзенчәлекле спорт турында.
-
Сөт теше
Сөт тешләренә бала карында чакта ук «нигез» салына. Ә даими тешләрнең башлангычы – сөт тешләрендә. Ни өчен барыбер төшеп бетә дип сөт тешләренә игътибарсыз булу ярамый?
-
Татарстан олимпиадада беренче бишлектә
Укучыларның Бөтенроссия фән олимпиадасында Татарстан командасы быел да сынатмады – ил күләмендә беренче бишлеккә керде. Җиңүчеләрне һәм аларның остазларын бүләкләү чарасы күркәм традиция буенча уку елы ахырында Казандагы Идел буе физкультура, спорт һәм туризм академиясендә узды. Олимпиада йолдызларын ТР мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин котлады.
ТӘКЪДИМ ИТӘБЕЗ
